مجمو عه فرهنگ های سخن
- نویسنده یا ویراستار: حسن انوری
- سال نشر: ۱۳۸۱-
- ناشر: سخن
-
معرفی کتاب مرجع:
فرهنگ بزرگ سخن
فرهنگ بزرگ سخن / به سرپرستی حسن انوری .- تهران: سخن ، ۱۳۸۱
تا سال ۱۳۹۱ شانزده عنوان از مجموعه فرهنگهای سخن چاپ شده است که فرهنگ بزرگ سخن در دو ویرایش ۸ جلدی و فشرده آن در دو مجلد از نخستین سلسله این مجموعه است. کتابخانه مرکزی تاکنون (۱۳۹۶) برخی از این فرهنگها را تهیه نموده است که در ذیل «فرهنگ بزرگ سخن» معرفی میشوند.
ویژگیهای فرهنگ بزرگ سخن
- دارای بیش از ۷۵۰۰۰ سرواژهی اصلی (مدخل اصلی)، ۴۵۰۰۰ سرواژهی فرعی (مدخل فرعی)، ۱۶۰۰۰۰ شاهد مستند، ۱۰۰۰ مثال و ۱۵۰۰ تصویر است.
- شامل همهی واژههای به کار رفته در زبان فارسی قدیم و جدید است که از ۴۵۰ اثر و از آثار هشتصد نویسنده و شاعر استخراج شده است و از آن میان ۲۷۰ اثر مکتوب از قدما و ۱۸۳ اثر از معاصران مبنای کار بوده است.
- در این فرهنگ برای همهی واژهها و تعبیرات در حوزهی واژگان عمومی از قدیم و جدید شاهد مستند نقل شده و نخستین بار در تاریخ فرهنگنویسی فارسی، آثار نویسندگان و شاعران قدیم در کنار نویسندگان دورهی قاجار و قرن حاضر قرار گرفته است، از این رو فرهنگ بزرگ سخن سیر تحول واژهها را از قرن سوم و چهارم هجری تا امروز نشان میدهد.
- در آثار مربوط به زمان حاضر سعی شده است از کسانی شاهد نقل شود که زبان فارسی، زبان مادری آنان بوده و به ویژه به زبان فارسی متداول در مرکز ایران داستان نوشتهاند، چنان که بر این مبنا، در آغاز کار یکصد و سی و پنج اثر از نویسندگان معاصر فیش شده است.
- فرهنگ بزرگ سخن، نخستین فرهنگ بزرگی است که به وسیلهی متخصصان رشتههای گوناگون علمی نوشته شده و اصطلاحات هر رشته را، متخصص آن رشته نوشته است.
فرهنگ فشرده سخن
فرهنگ فشرده سخن / به سرپرستی حسن انوری .- تهران: سخن، ۱۳۸۵
فرهنگ فشرده سخن به سرپرستی حسن انوری در دو جلد تألیف شده است. این واژهنامه نسخه فشرده فرهنگ بزرگ سخن (هشتجلدی) است. در این فرهنگ شواهد واژگانی (جز در تعداد معدودی از مدخلها) حذف شدهاند. همچنین، واژههای بسیار کمکاربرد و بهویژه کهنترِ کمشاهد و نیز واژههایی که بهطور قیاسی ساخته میشوند، از این فرهنگ حذف شدهاند.فرهنگ روز سخن
فرهنگ روز سخن / به سرپرستی حسن انوری .- تهران: سخن ، ۱۳۸۳
فرهنگ روز سخن در یک جلد تألیف شده است. برخلاف دو فرهنگ اصلی، واژههای قدیمی را دربرندارد و در تدوین آن، واژهها و تعبیرات روزِ زبان فارسی مدّ نظر بوده است. حجم اصطلاحات علمی نیز در این ویرایش از فرهنگ سخن کمتر از دو ویرایش اصلی است. این فرهنگ توسط انتشارات سخن تدوین و منتشر شده است. در تدوین این فرهنگ نیز، افزون بر سرویراستار (حسن انوری)، ۴۶ مؤلف و ۲۱ ویراستار در بخشهای عمومی و تخصصی همکاری داشتهاند. این اثر در سال ۱۳۸۳ چاپ و منتشر شد.فرهنگ امثال سخن
فرهنگ امثال سخن / تألیف حسن انوری...[و دیگران] .- تهران: ۱۳۸۴
بنا به اظهار دکتر انوری امثال را از دو منبع جمع شده است: یکی در حین تألیف فرهنگ بزرگ سخن، از متون است و دیگر از کتابهای امثال که از قرن ۱۱ تا به امروز، جمعآوری شده است که مهمترین فرهنگ در این زمینه امثال و حکم مرحوم دهخدا است. دیگر اینکه اصطلاحات و تعابیر از امثال جدا شده است. در حالی که در امثال و حکم دهخدا و بسیاری از کتب امثال دیگر اغلب تعبیرات زبانی را جزء امثال آوردهاند. از نظر تعداد امثال جامعترین کتاب مثل است. به طوری که نزدیک به ۳۱ هزار مثل را در بر دارد، در حالی که کتابهایی که در این زمینه چاپ شده، حتی کتاب مرحوم دهخدا، تعداد مثلهایشان از این بسیار کمتر است.فرهنگ کنایات سخن
فرهنگ کنایات سخن / به سرپرستی حسن انوری .- تهران: سخن ، ۱۳۸۳
کتاب دو جلدی فرهنگ کنایات سخن اثر دکتر حسن انوری، به موضوع کنایات و اصطلاحات در زبان فارسی، و حوزهی لغوی و معنایی آنها اختصاص دارد. در مقدمهی اثر آمده است: انسان برای بسیاری از مفاهیم، زبان کنایی به کار میبرد. از این رو پرداختن به کنایات زبان از امور مهم و واجب در زمینهی مسائل فرهنگی است.فرهنگ درستنویسی سخن
فرهنگ درستنویسی سخن / به سرپرستی حسن انوری؛ تألیف یوسف عالی عباسآباد.- تهران: ۱۳۸۵
این فرهنگ، شامل مطالب و مباحثی دربارهی نگارش درست زبان فارسی است و مطالعهی آن مخاطب را قادر میسازد واژهها، ترکیبها، و جملههایی را که دربارهی درست و نادرست بودن آنها اختلاف نظر هست یا برخی از مبتدیان به سبب ناآگاهی آنها را غلط به کار میبرند، بشناسد و درست به کار ببرد. این منبع درواقع مکمل اثر استاد ابوالحسن نجفی به نام «غلط ننویسیم» میباشد.فرهنگ نام سخن
فرهنگ نام سخن / به سرپرستی حسن انوری؛ تألیف مرجان انصاری، سولماز شرکت افتخار.- تهران: سخن، ۱۳۸۴
کتاب فرهنگ نام سخن جامعترین فرهنگ نامی است که تا کنون با روشی علمی منتشر شده است. در این فرهنگ علاوه بر آوانگاری، ریشه و معنی برای اغلب نامها شاهدی نیز نقل شده است. این کتاب مجموعهای است از نامهایی که معمولاً در ایران از سوی پدران و مادران برای فرزندان انتخاب میشود. علاوه بر آن شماری واژههای خوشآهنگ نیز که میتواند به عنوان نام به کار رود و همچنین نامهای قدیمی که در کتابهای تاریخی و ادبی آمده بر آن افزوده شده است. در مورد بعضی نامها که اسامی گلها یا پرندگان یا شخصیتهای شاهنامه بودهاند شعری به عنوان شاهد آورده شده است.فرهنگ اعلام سخن
فرهنگ اعلام سخن / به سرپرستی حسن انوری؛ مؤلفان حسن انوری...[و دیگران] .- تهران: سخن ، ۱۳۸۷
این کتاب شرح احوال اجمالی سرآمدان دانش، هنر، فن و سیاست است که تحت عنوان فرهنگ اعلام سخن گردآوری شده و دنباله فرهنگ هشتجلدی سخن به شمار میرود. قسمت مهمی از مطالب این فرهنگ شرح احوال اروپاییان و آمریکاییان است. اسامی اروپایی آنچنان که در زبان آن کشورها تلفظ میشود در زبان فارسی قابل تلفظ نیست یا معمولاً تلفظ نمیشود. مشاهیر در هر زمینهای در این کتاب آورده شدهاند.فرهنگ شفاهی سخن
فرهنگ شفاهی سخن... مجموعه فرهنگهای سخن/ تألیف محبالله پرچمی؛ مقدمه و ویرایش یوسف عالی عباسآباد؛ به سرپرستی حسن انوری .- تهران: سخن، ۱۳۸۸
اصطلاحات خاصی در اصناف، سازمانها و گروههایی از طبقات وجود دارد که در زبان گفتاری مردم نقش مهمی ایفا میکند. با گردآوری تمام این اصطلاحات و تألیف آنها به صورت فرهنگ، میتوان در هر دوره از تاریخ کشور زبان عامیانه و کوچهبازاری را تعیین و تدوین کرد. دو نوع زبان وجود دارد زبان معیار و زبان کوچه و بازار و این کتاب اصطلاحات دومی را دربردارد.ذیل فرهنگ بزرگ سخن
ذیل فرهنگ بزرگ سخن / به سرپرستی حسن انوری؛ مؤلفان بخش عمومی حسن انوری...[و دیگران]؛ ویراستاران بخش تخصصی نصرالله افاضل، امیرحسین حاجیفتاحی؛ ویراستار بخش عمومی مرجان انصاری.- تهران: سخن، ۱۳۹۰
این کتاب ذیلی است بر فرهنگ بزرگ سخن که در سال ۱۳۸۱ در هشت جلد انتشار یافته بود. این ذیل مشتمل بر واژههایی است که از قلم افتاده یا تازهیافته شدهاند، همچنین مشتمل است بر تصحیح غلطهای چاپی و غیرچاپی و اشتباه در ارجاعات که در هشت جلد روی داده و نیز برخی شواهد جدید بر مدخلهایی که شاهد کم داشته یا شاهد نداشتهاند.فرهنگ جغرافیایی سخن
فرهنگ جغرافیایی سخن / به سرپرستی حسن انوری؛ مؤلفان و ویراستاران حسن انوری...[و دیگران] .- تهران: سخن، ۱۳۹۱
شامل اسامی کشورها، شهرها، دریاها، کوهها، رودها و... در همه جای جهان میشود. در این کتاب، دربارهی جمعیت شهرها آنچه مربوط به ایران است، سرشماری سال ۱۳۸۵ مبنا قرار داده شده و آنچه مربوط به خارج از ایران است از سایتهای اینترنتی استفاده شده است. در فرهنگ حاضر، مدخلهای خارجی از منابع انگلیسی و فرانسوی اخذ شده که داخل دو قلاب آمده است. - تهیهکننده راهنما: محمود صدیقی