چکیده و متن کامل سالنامههای ایران
- نویسنده یا ویراستار: سیدفرید قاسمی
- سال نشر: ۱۳۸۹
- ناشر: موسسه مطالعات تاریخ معاصرایران: کتابخانه، موزه واسنادمجلس شورای اسلامی
- نوع کتاب مرجع: سالنامه
-
معرفی کتاب مرجع:
دورهی دو جلدی «چکیده و متن کامل سالنامههای ایران» که ۱۶۵۷ صفحه دارد و قطع آن رحلی است، به کوشش سید فرید قاسمی در سال ۱۳۸۹ منتشر شده است و شامل ۲۱ شماره سالنامههای دورهی ناصری بین سالهای ۱۲۹۰ تا ۱۳۱۲ میباشد.
نخستین سالنامهی چاپی در ایران در سال ۱۲۹۰ هجری قمری یعنی در حدود ۱۳۷ سال قبل به دستور میرزا حسینخان سپهسالار قزوینی - صدراعظم وقت ناصرالدین شاه قاجار - و به مدیریت محمدحسن خان اعتمادالسلطنه - رئیس ادارهی روزنامهجات، دارالطباعه و دارالترجمهی دولتی و مترجم ناصرالدین شاه و وزیر انطباعات - منتشر گردید.
اولین سالنامه به دستور ناصرالدین شاه و به مدیریت محمدحسن خان صنیع الدوله شاه منتشر گردید. این سالنامهها در رابطه با کشور و دربردارنده اطلاعات مهمی از وضعیت حکام و طبقات مختلف و نیز وقایع و اتفاقات مهم بود. به همین دلیل ناصرالدین شاه از صدراعظم خود میرزا حسن خان سپهسالار خواست که چنین سالنامهای در ایران نیز تهیه شود.
این سالنامهها مطالب بسیار جالب و اطلاعات مهمی از داخل و خارج ایران در زمان ناصرالدینشاه ارائه میدهد که منبع خوبی برای مطالعات تاریخی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی و بینالمللی است. به طور کلی پژوهشگران حوزه علوم انسانی میتوانند این سالنامهها را یکجا در این دو مجلد مورد مطالعه و بررسی قرار دهند.
نخستین سالنامه در سال ۱۲۹۰ هجری قمری با نام سالنامه ایران انتشار یافت و در ۱۲۹۱ به نام سالنامه دولت علیه ایران تغییر نام یافت. این مجموعه دو جلدی متن کامل و نمایهی ۲۱ سالنامه از نخستین سالنامههای تاریخ مطبوعات دولتی کشور در طول دورهای ۲۲ ساله از حاکمیت ناصرالدین شاه قاجار دربردارد.
اعتماد السلطنه درباره ایجاد سالنامه مینویسد: این دفتر که اروپاییان آن را آلماناک میگویند سالهاست در دول متمدنه عالم رسم و دایر گردیده و در آلماناکهای فرنگ هیئت دربار هر ملک و روسای دوایر هر دولت و شماره نفوس هر اقلیم و استعداد حربیه هر حکومت و جمیع حوادث عمده و... آن سال منصوص است.