در میان انواع دسته‌بندی‌های منابع مرجع، فهرست‌ها و فهرستگان‌ها به دلیل مشخص نمودن محل و مکان مدرک از اهمیت خاصی برخوردارند. تفاوت فهرست با فهرستگان این است که فهرست موجودی یک یا قسمتی از یک مجموعه را در یک نظم معین نشان می‌دهد ولی فهرستگان منابع چند کتابخانه را دربر می‌گیرد به عبارتی مجموعه چند فهرست کتابخانه را در یک نظم خاص فهرستگان می‌نامند.

برای اولین بار در ایران فهرستگان نسخه‌های خطی در طرحی گسترده و جامع توسط حجت‌الاسلام درایتی تهیه و تدوین گردیده است. درایتی به سال ۱۳۳۴ در مشهد به دنیا آمد و در ۱۳۴۹ به تحصیل علوم دینی پرداخت. حجت‌الاسلام درایتی تاکنون سمت‌های اجرایی و علمی مختلفی داشته است و در حال حاضر مدیر مؤسسه پژوهشی الجواد می‌باشد. از تألیفات ایشان در حوزه نسخ خطی تاکنون تدوین ۷ فهرست برای کتابخانه‌های مختلف می‌باشد. اثر ۱۲ جلدی مؤلف با نام «فهرستواره دست‌نوشته‌های ایران (دنا)» پیش از فهرستگان کاری پرحجم و عظیم می‌باشد که نسخه کامل آن در قالب «فنخا» ارائه شده است.

فهرستگان نسخه‌های خطی ایران

این بانک اکنون نسبت به نسخه‌های داخل ایران روزآمد است حجم فعلی آن حدود ۴۱۰ هزار نسخه خطی (حدود ۸۰ هزار نسخه مربوط به کشورهای دیگر مانند عراق، ترکیه و...) است که به طور مرتب رو به افزایش می‌باشد.

این بانک با آدرس www.mssdb.com در دسترس محققان قرار دارد. با این وجود اعتقاد بر این است که کار چاپی دارای امتیازاتی است که نمی‌توان همه را در کار الکترونیکی جبران نمود، افزون بر آن نمایش عظمت و حجم کار، جز با اثر مکتوب امکان‌پذیر نیست.

طبق بررسی‌های اولیه این مجموعه به حدود ۴۰ جلد می‌رسد که حدود ۱۰ تا ۱۲ جلد آن به نمایه اختصاص خواهد یافت که عبارتند از: نمایه مؤلفان، کاتبان، واقفان، موضوع، محل تألیف، محل کتابت، اعلام، اماکن و نمایه کتاب‌های به خط مؤلف و اهداء شوندگان، نمایه مهرها، کتاب‌های فارسی، عربی و ترکی احتمالاً به آن اضافه خواهد شد.

متن کتاب به دو قسمت «اطلاعات کتابشناسی» و «اطلاعات نسخه‌شناسی» تقسیم می‌گردد.

مندرجات: